පළමුවෙනි ලෝක යුද්ධයේ දී, එවකට මහා බ්රිතාන්යය ප්රමුඛ සංධානය වෙනුවෙන් යුද වැදුණු ඕස්ට්රේලියානු සහ නවසීලන්ත හමුදා බල ඇණි, තුර්කියේ ගැලිපොලි නම් ස්ථානයට කඩා වැදීම සිහිපත් කරන ඇන්සැක් දිනය (ANZAC Day) නම් වූ සැමරුම අප්රියෙල් 25 දා ඕස්ට්රේලියාව පුරා නගරවලදී ද, තුර්කියේ පිහිටි ඒ ඓතිහාසික යුද බිමේදී ද පැවැත්වුණා. මේ ඇන්සැක් දිනය ඕස්ට්රේලියාවේ නිවාඩු දිනයක්. මෙවර පැවති මේ උත්සව මාලාව වැදගත් එකක් වූයේ, මේ වසරේ දී, ගැලිපොලි සටනට හරියටම වසර සීයක් පිරීම නිසායි.
ඒ ගැලිපොලි ආක්රමණයේ අරමුණ වී ඇත්තේ කොන්ස්තන්තිනෝපල් නගරය යටත් කරගෙන, ජර්මනිය හා පැවතුණු යුද්ධයට තවත් ප්රහාරක මාර්ගයක් විවර කරගැනීමයි.
නමුත්, මාස අටක් පුරා පැවති යුද්ධයෙන් පසු බ්රිතාන්ය පිලේ බල ඇණි පසු බැස තියෙන්නේ දෙපිරිසෙන් ම ලක්ෂයකට වඩා මිනිස් ජීවිතවල විනාශයත් සමගයි.
බ්රිතාන්ය කොලනි කිහිපයක් ලෙස වෙනම ආණ්ඩු කෙරුණු වත්මන් ඕස්ට්රේලියාවේ ප්රාන්ත එකතු කරමින් ඕස්ට්රේලියානු ෆෙඩරල් රජය බිහිවී ඇත්තේ වසර 1901 දී යි. ඒකීය රාජ්යයක් ලෙසින් ඕස්ට්රේලියාව මුලින්ම සහභාගී වූ ප්රධානතම යුද මෙහෙයුම ලෙසින් සැලකෙන මේ ගැලිපොලි සටන නිසා එක් රටක් ලෙස ජාතිමාමතව්යයත්, අසල්වැසි නවසීලන්තය සමග එක පෙරමුණක යුධ වැදීම නිසා දෙරට අතර අන්යෝන්ය අවබෝධයකුත්, ඇති වුණු බව සාමාන්ය පිළිගැනීමයි.
ඉන් පසු ඕස්ට්රේලියාව රටක් හැටියට, දෙවන ලෝක යුද්ධයට සහභාගී වුණා. ඒ බ්රිතාන්යයේ මූලිකත්වය තිබූ මිත්ර පාර්ශවයෙන්. දෙවෙනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඕස්ට්රේලියාව අතර යුද කටයුතු සම්බන්ධයෙන් එකඟතාවයක් ඇති වී තියෙනවා. ඕස්ට්රේලියාවට එවැනි ගිවිසුමක් වැදගත් වුනේ ජපානය වැනි රකට ආක්රමණයක් හමුවේ සහාය ලබා ගැනීම සඳහායි.
නමුත් මේ දක්වා ප්රායෝගිකව සිදුවී ඇත්තේ දෙවෙනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව ඇතිවුණු කොරියන් යුද්ධය, වියට්නාම් යුද්ධය, ගල්ෆ් යුද්ධය, ඉරාක යුද්ධය, ඇෆ්ගනිස්ථාන් යුද්ධය වැනි ඇමරිකාව මූලිකත්වය ගත් යුද මෙහෙයුම්වලට සහභාගී වීමට ඕස්ට්රේලියාවට සිදුවීමයි.
වියට්නාම් යුද්ධයේ දී, එයට විරුද්ධව රටතුළ ඇති වුණු විරෝධය නිසා යුද්ධය සැමරීම කාලයක් තිස්සේ, ඕස්ට්රේලියාවේ ඉහළින් සිදු කෙරුණු දෙයක් වී නෑ. නමුත් පසුකාලීනව සිදුවුණු ඉරාක යුද්ධය වැනි දේශපාලනික කරුණු මත සිදුවුණු යුද මැදිහත්වීම් නිසා, ඒ ගැන ඇතිවෙන විරෝධය එක් ආකාරයකට යටපත් කරන්නට දෝ, යුද කටයුතු සැමරීම සඳහා ඕස්ට්රේලියානු ආණ්ඩු මගින් කෙමෙන් කෙමෙන් වැඩිවෙන අවධානයක් යොමු කර ඇති බවයි පෙනෙන්නට තියෙන්නේ.
පළමු ලෝක යුද්ධයේ ගැලිපොලි සටනට වසර සියයක් සැමරුණු මේ වසරේ එලෙස යුද්ධය උත්කර්ෂයට නැංවීම උපරිමව කෙරුණු බව හොඳින් පෙනුණා.
මෙහි සෘණාත්මක කූටප්රාප්තිය වුණේ, තම ට්විටර් ගිණුම හරහා යුද්ධයට සහ "සෝ-කෝල්ඩ්" රණ විරුවන්ට දැඩි ලෙස සරදම් කෙරුණු සටහන් කිහිපයක් තමන්ගේ 30,000 ක පරිජනයාට බෙදා හැරි රූපවාහිනී නාලිකාවක මාධ්යවේදියෙකු සේවයෙන් පහ කිරීමයි.
ඒ නාලිකාව රජයෙන් යම්කිසි ප්රමාණයක වාර්ෂික ආධාර ලබන, නමුත් වෙළඳ දැන්වීම් ප්රචාරය කිරීමෙන් මුදල් උපයන, ස්වාධීනව පවත්වාගෙන යන ආයතනයක්. එසේ වෙතත්, ඒ ට්විටර් පණිවිඩ ගැන ඕස්ට්රේලියානු ෆෙඩරල් රජයේ සන්නිවේදන ඇමති, අදාළ බලධාරීන්ට පැමිණිලි කළ බවත්, සේවයෙන් පහ කිරීම සිදුවුණේ ඉන් පසුව බවත් කියායි කියවෙන්නේ.
මෙය හොඳ පෙරනිමිත්තක් නොවන බවයි අද මේ ගැන පැවති වෙනත් නාලිකාවක සාකච්ඡාවක දී කතා කළ කිහිප දෙනෙකුම පැවසූයේ. මගේ අදහසත් එසේමයි.
යුද්ධය යනු උත්කර්ෂයට නැංවිය යුතු දෙයක් නොවේ. රටක් යුද වැදිය යුත්තේ, එය නොකර සිටීම කළ නොහැකි ම නම් පමණයි.
-රසිකොලොජිස්ට්
ඕස්ට්රේලියාවේ එස්බීඑස් සේවයේ ක්රීඩා මාධ්යවේදී ස්කොට් මැකින්ටයර් ගේ සේවය අහිමි කළ ඒ ට්විටර් පණිවිඩ මෙසේය.
1. The cultification of an imperialist invasion of a foreign nation that Australia had no quarrel with is against all ideals of modern society (ඕස්ටේර්ලියාව සමග කිසිදු ආරවුලක් නොතිබුණු විදේශික රටක් අධිරාජ්යවාදීන් ලෙස ආක්රමණය කිරීමේ ක්රියාව වන්දනාමාන කිරීම නූතන සමාජයේ ඇති සියලුම පරමාදර්ශයන්ට එරෙහිව යන්නකි!)
2. Wonder if the poorly-read, largely white, nationalist drinkers and gamblers pause today to consider the horror that all mankind suffered (පොතක් පත්තරයක් කියවා නැති, මුළුමනින්ම වාගේ සුදු හම ඇති, ජාතිකවාදී බේබද්දන් සහ සූදු අන්තුවන් පිරිස අද සමස්ත මිනිස් ප්රජාවටම මුහුණ දෙන්නට සිදුවුණු බිහිසුණු අත්දැකීම ගැන අද එක මොහොතක් හෝ නැවතී සිතා බලාවිද?)
3. Remembering the summary execution, widespread rape and theft committed by these "brave" Anzacs in Egypt, Palestine and Japan (මේ අභීත ඇන්සැක් ලා ඊජිප්තුවේ දී, පලස්තීනයේ දී සහ ජපානයේ දී සිදු කළ නඩු නැති දිවි තොර කිරීම්, සැමතැනපතල ස්ත්රී දූෂණ සහ සොරකම් සිහිකරමු!)
4. Not forgetting that the largest single-day terrorist attacks in history were committed by this nation & their allies in Hiroshima & Nagasaki. (එක් දිනක් තුළ සිදුවුණු ඉතිහාසයේ විශාලතම ත්රස්තවාදී ප්රහාර සිදු කරන ලද්දේ මේ රට සහ ඔවුන්ගේ මිත්රපක්ෂ විසින් හිරෝෂිමාවේ දී සහ නාගසාකි හි දී බව අමතක නොකරමු!)
5. Innocent children, on the way to school, murdered. Their shadows seared into the concrete of Hiroshima (පාසල් යමින් සිටි කුඩා දරුවන් මරා දමන ලදී. ඔවුන් ගේ සෙවනැලි හිරෝෂිමාවේ කොන්ක්රීට් තුලට කා වැදී ගියේය.) https://pbs.twimg.com/media/CDa-S6MUEAESLXV.jpg
(image: http://www.peace-calendar.org/)
